Andrzejkowe wróżby
Stary jak świat jest zwyczaj odgadywania przyszłości, wróżenia o tym, co nas czeka złego, a już szczególnie chcemy wiedzieć, co spotka nas dobrego i miłego w życiu. Przekazy podają, ze mieszkańcy starożytnego Rzymu szczególnie upodobali sobie wróżbę zwaną alektromancją. Na piasku zakreślano koło, a na jego obwodzie układano tyle ziaren zboża, ile było liter alfabetu. Na środek puszczano koguta i czyniono wróżbę z liter, odpowiadających ziarnom, które kolejno kogut łykał.

W domowym, polskim zwyczaju szczególnie popularne były wróżby dotyczące ożenku i zamążpójścia. Jest pięć dni w roku, w których czynione wróżby sprawdzają się. Dawniej w wigilię dnia Św. Katarzyny chłopcy ucinali gałązkę wiśni i wsadzali ją do ziemi. Gdy zakwitła przed Nowym Rokiem wróżyła rychłe małżeństwo. Dziewczęta zaś wróżyły sobie w wigilię Sw. Andrzeja. Później, przy wigilijnym stole, bawiły się wróżbami obie płcie, a w przeddzień Nowego Roku i Św. Jana Chrzciciela wróżyły tylko dziewczęta. Nasuwa się pytanie, dlaczego te właśnie dni mają być przeznaczone na wrozby. Otóż każda przepowiednia doroczna musi łączyć się z początkiem jakiejś doby rocznej, jak pisze znawca tych problemów Zygmunt Gloger. Do takich właśnie należą: początek adwentu jako rozpoczęcie nowego roku kościelnego, Wigilia Bożego Narodzenia i Nowy Rok, jako początek roku w erze chrześcijańskiej i kalendarzowej, wreszcie wigilia Św. Jana, następująca zaraz po przesileniu dnia z nocą, które w pojęciu naszych przodków kończyło i rozpoczynało rok słoneczny. O wróżbach na Św. Katarzynę i Andrzeja mówi stare przysłowie:

„W święto Katarzyny Są pod poduszką dziewczyny A w wilię świętego Andrzeja Jest dla dziewcząt nadzieja".

A wiąże się to z chowaniem na noc pod poduszkę kartek z imionami dziewcząt lub chłopców wyciąganych po jednej rano, po obudzeniu. Dzisiaj dziewczęta w Andrzejkowy wieczór, tak jak pokolenia ich matek i babek przed laty, wróżą o swej przyszłości, kiedy wyjdą za mąż, o tym, kim będzie małżonek:

Od wieków na talerzykach ulepionych z wosku umieszcza się świeczki, dawniej pięknie zwane stoczkami i zapalone puszcza w dużym naczyniu na wodę z lekka poruszaną. W zależności od tego, czy świeczki przedstawiające kawalera i pannę zbliżą się do siebie i zetkną lub oddalą, wróżą sobie dziewczyny przyszłe życie.
Z igieł puszczanych na wodę także można wróżyć zamążpójście w najbliższym roku.
Stara wróżba mówi, że pierwsza wyjdzie za mąż ta dziewczyna, której bucik pierwszy przekroczy próg mieszkania. Bucik ustawia się jeden za drugim, później ten ostatni staje na miejscu pierwszego... aż do progu.

Najpopularniejsze do dziś są wróżby związane z laniem wosku na wodę. Dawniej, oprócz wosku do tego celu służył ołów i cyna. Wosk, cynę lub ołów roztapiano w blaszanej łyżce nad płonącymi węglami, a następnie wylewano na wodę. Z kształtów krzepnącego wosku lub innego użytego materiału, upatrując w nich podobieństwo do przedmiotów, wróżono,
czy dziewczyna spotka na drodze swego życia męża, czy krzyż, co znaczyło, że pójdzie do klasztoru, czy trumnę , co było bardzo złą wróżbą, czy gałązkę ruty, kwiatek lub wianek, a więc staropanieństwo lub zamążpójście w najbliższym roku.

Dzisiaj aspiracje dziewcząt są większe i wróżą one sobie z tajemnych kształtów wosku o dalekich podróżach, karierach i pieniądzach, choć w głębi serca każda z nich pragnie wiedzieć, jak będzie się układało jej życie osobiste, jaki będzie ten jeden, jedyny wybrany przez nią, czy dany przez los mężczyzna. Marzy o tym, by po okresie zakochania, kiedy przyjdzie szara proza codziennego dnia, nie okazało się, że ten jedyny nie jest taki, jakim wydawał się być na początku znajomości. O niektórych Andrzejkowych wróżbach już zapomnieliśmy. A przecież jeszcze nie tak dawno wróżono z pierwszych zasłyszanych w tym dniu słów, licząc kołki w płocie, rzucając do naczynia z wodą pierścionki. Powszechny był zwyczaj wróżenia ze snów, które się tej nocy przyśniły i aby dopomóc losowi kładziono pod poduszkę różne rzeczy. Głęboko też wierzono, że mężczyzna, który się przyśnił pannie, zostanie jej mężem.

Z dniem Św. Andrzeja łączy się wiele przysłów: „Gdy Św. Andrzej ze śniegiem bieży, sto dni śnieg na polu leży", „Kiedy na Andrzeja poleje, poprószy, cały rok nie w porę rolę moczy lub suszy".
Zabawmy się i my, czy sprawdzą się te przysłowia...

Źródło: Kalendarz Domowy Babci Aliny, 1992

Napisz, co sądzisz o tym artykule...

Autor:


Treść:



Przepisz powyższy kod: